خانه ای ازبطری برای مدیر‌کل سابق محیط زیست استان گیلان!

خطر نابودی دوهزار هکتار از رویشگاه‌های شمشاد

رئیس انجمن علمی جنگلبانی ایران می‌گوید بیش از دو هزار هکتار از رویشگاه‌های شمشاد در غرب مازندران به پدیده خشکیدگی مبتلا شده‌اند؛ آفتی که شیوع و گسترش آن فاجعه‌آفرین است. دکتر هادی کیادلیری که پیش از این نسبت به بیابانی شدن رویشگاه‌های زاگرسی خبرداده و افزوده بود جنگل‌های هیرکانی هم در پی عوامل طبیعی و غیرطبیعی به‌ویژه دخالت غیرمسئولانه انسانی در حال تبدیل شدن به رویشگاه‌های زاگرسی (رویشگاه‌های مناطق خشک و نیمه خشک) هستند، پرده از واقعیت تلخ دیگری برمی‌دارد، واقعیتی که نشان می‌دهد نه تنها جنگل‌های زاگرسی در معرض نابودی و تخریب قرار دارند بلکه جنگل‌های شمال هم وضعیت نگران‌کننده‌ای دارند.

بروز فاجعه خشکیدگی در جنگل‌های شمال

این دانش‌آموخته جنگل‌داری در پاسخ به این پرسش که چطور رویشگاه‌های شمال به این وضعیت اسفبار مبتلا شده‌اند، گفت: ما در غرب نسبت به وقوع آفت و پدیده خشکیدگی در رویشگاه‌های زاگرسی آن قدر بی‌تفاوت عمل کردیم و آن قدر منتظر ماندیم تا تمام عوامل زیستی در این رویشگاه‌ها نابود شدند. وقتی این اتفاق افتاد آن وقت همه تلاشمان را روی نجات بلوط‌ها متمرکز کردیم. اکنون همین مسئله در رویشگاه‌های شمال در حال وقوع است.

کیادلیری که 14مهرماه جاری از رویشگاه‌های شمشادها در تنکابن بازدید کرده است، با ابراز نگرانی از وضعیت اسفبار این رویشگاه‌ها افزود: مشاهدات اولیه نشان می‌دهد آلودگی(پدیده خشکیدگی) از غرب جنگل‌های شمال آغاز شده و در حال پیشروی به سوی شرق این رویشگاه‌هاست. روندی که ادامه آن می‌تواند کل شمشادها را با مشکل مواجه کند.

آن طور که کیادلیری می‌گوید با توجه به شرایط نامساعد شمشادها بروز فاجعه در رویشگاه‌های شمال کشور چندان دور از انتظار نیست، زیرا شمشاد، گونه‌ای نادر محسوب می‌شود و آفاتی نظیر خشکیدگی می‌تواند به بروز نوعی رانش ژنتیک در این‌گونه منجر شود که پیامد آن نابودی ژن‌های غالب در این‌گونه است و از آنجایی که جمعیت شمشادها بسیاراندک است احتمال انقراض آن وجود دارد.

به گفته وی، رنگ برگ شمشادهایی که مبتلا به خشکیدگی شده‌اند تغییر کرده و خزان که از پایین تاج درخت آغازشده به‌تدریج کل درخت را فرا می‌گیرد و درنهایت باعث ریختن تمام برگ‌های درخت می‌شود، این در حالی است که شمشاد گونه‌ای است که همواره سبز است و خزان در آن جایی ندارد. علاوه براین، سرشاخه‌های درخت هم شروع به سیاه شدن می‌کنند.

کیادلیری با اشاره به اینکه آنچه در رویشگاه‌های شمشاد اتفاق افتاده ناشی از وقوع بیماری ناشناخته‌ای است که همه شمشادهای کشور را فراگرفته است، تصریح کرد: مطالعات و بررسی‌های آزمایشگاهی برای شناسایی این بیماری آغاز شده است اما با اعتبارات اندکی که برای موردهایی از این دست اختصاص می‌یابد کار چندانی نمی‌توان انجام داد، درحالی‌که وضعیت رویشگاه‌های شمال و آفت‌هایی که پی در پی دامنگیر این عرصه‌ها می‌شود بیش از هر چیز ضرورت راه‌اندازی بخش گیاه پزشکی را نشان می‌دهد، زیرا پیشگیری از بروز و شیوع بیماری‌هایی از این دست نیاز به پایش دائمی افراد متخصص و تجهیزات لازم دارد، درحالی‌که هم‌اکنون ما با کمبود نیروی متخصص و تجهیزات مرتبط برای پایش رویشگاه‌های جنگلی مواجهیم.

این پدیده قابل پیش‌بینی بود

کیادلیری در حالی از کمبود تجهیزات و نیروی متخصص انتقاد می‌کند که مدیران سازمان جنگل‌ها و مراتع کشور پس از درج خبری که اردیبهشت‌ماه امسال در همین صفحه منتشر شد و طی آن نسبت به طغیان آفات در جنگل‌های شمال هشدار داده شده بود، اعلام کردند که تجهیزات لازم را در اختیار دارند. این در حالی است که اگر سازمان جنگل‌ها تجهیزات و نیروی لازم را در اختیار دارد پس چگونه است که این سازمان نتوانسته وقوع پدیده خشکیدگی شمشادها را پیش‌بینی کند. پدیده‌ای که (خشکیدگی شمشادها) به گفته کیادلیری در صورت پایش به‌سادگی قابل پیش‌بینی است. به گفته وی، پدیده خشکیدگی پس از شمشادها دامنگیر سایر گونه‌های جنگلی می‌شود، براین اساس نمی‌توان منتظر ماند تا آفت دامنگیر گونه‌های دیگر هم بشود بلکه باید سازوکار مقابله و پیشگیری از آفت را فراهم ساخت.

این دانش آموخته علوم جنگل‌داری درباره اهمیت شمشادها تصریح کرد: شمشاد گونه بومی انحصاری جنگل‌های ایران است که در عرصه‌های جنگلی سه استان گلستان، مازندران و گیلان به‌طور پراکنده زیر درختان دیگر رشد می‌کند؛ اوج رویش این درختان در اسالم و نوشهر است. این‌گونه به‌دلیل اهمیتی که دارد ممنوع‌القطع است اما متأسفانه در حال حاضر دچار خشکیدگی شده و این خشکیدگی در تمام مراحل زیستی این‌گونه از نهال تا درخت مسن به چشم می‌خورد. این درحالی است که به‌علت محدود بودن شمشادها چنانچه این گونه نابود شود جایگزینی نخواهد داشت.

کیادلیری گفت: وضعیت جنگل‌های شمال به اندازه‌ای نگران‌کننده است که کارشناسان نگران سلامت گونه‌های جنگلی نیستند بلکه آنچه باعث نگرانی است از دست رفتن پایداری جنگل است. مرگ‌ومیر دسته‌جمعی گونه‌هایی نظیر شمشاد دلیلی براین مدعاست که این به‌مراتب خطرناک‌تر از بیماری یک گونه درختی است. با وجود این، هنوز بهره‌برداران به‌شدت و به‌طرز وحشتناکی از جنگل برداشت می‌کنند تا آنجا که بنا بر گزارش‌های برخی دوستداران طبیعت، بهره‌برداران به‌گونه‌های ممنوع‌القطع، نظیر گونه سرخدار هم رحم نمی‌کنند چه برسد به سایر گونه‌ها. وی در پایان تأکید کرد: با توجه به وضعیت رویشگاه‌های جنگلی شمال و بروز مرگ‌ومیر دسته‌جمعی گونه‌ها در این رویشگاه‌ها، ضروری است بهره‌برداری و برداشت از جنگل متوقف شود.

زنگ خطر تشدید تخریب‌ها در رویشگاه‌های جنگلی شمال

دکتر هادی کیادلیری، در گفت‌وگو با همشهری با اشاره به اینکه در گذشته به‌دلیل اهمیتی که رویشگاه‌های جنگلی کشور داشت در مقاطعی حتی تشکیل وزارتخانه‌ای قدرتمند برای حفظ، احیا، توسعه و بهره‌برداری از جنگل‌های کشور در دستور کار قرار گرفته بود، افزود: متأسفانه بدون در نظر گرفتن این تاریخچه و بدون توجه به‌نظرات بدنه کارشناسی سازمان، از مدت‌ها پیش با طرح موضوعات غیرکارشناسانه، کوچک کردن سازمان جنگل‌ها در دستور کار قرار گرفت و در ادامه همین روند به تازگی و بنا به پیشنهادی که اخیرا مطرح شده قرار است معاونت جنگل‌های شمال کشور از سطح معاونت که خود متشکل از 3دفتر است به سطح یک دفتر تنزل داده شود.

آن طور که کیادلیری می‌گوید طبق این پیشنهاد سازمان جنگل‌ها و مراتع و آبخیزداری کشور، ذیل 4معاونت که یکی از آنها معاونت جنگل است اداره خواهد شد و برای هر معاونت هم دفاتری جهت پیشبرد امور تعریف شده است؛ از جمله برای معاونت جنگل براساس مناطق رویشی 3 دفتر ستادی تشکیل می‌شود که عبارتند از: دفترامور جنگل‌های هیرکانی(منطقه رویشی شمال کشور)، دفتر امور جنگل‌های زاگرس و دفتر امور جنگل‌های ایران و تورانی و خلیج عمانی.

وی که دانش آموخته جنگلداری است، این پیشنهاد را در تضاد با منافع ملی و مغایر با مصالح منابع طبیعی ارزیابی کرد و افزود: درصورت عملی‌شدن این پیشنهاد، معاونت جنگل‌های شمال از 3دفتر به یک دفتر با تعداد محدودی کارشناس تنزل می‌یابد و بر تعداد دفاتر مدیریتی جنگل‌های خارج شمال افزوده می‌شود. بدیهی است وقتی جنگل‌های شمال با وجود داشتن جایگاهی در حد معاونت در تشکیلات فعلی سازمان جنگل‌ها و مراتع با این همه مشکل و چالش مواجه است درصورت تنزل در حد یک دفتر ستادی تا چه اندازه بر مشکلات آن افزوده می‌شود.

کیادلیری در این گفت‌وگو یادآور شد: جنگل‌های شمال کشور متشکل از زیستگاه‌های متنوعی است که هریک نیاز به مدیریتی تخصصی با نگاه ویژه دارد ضمن آنکه به احتمال زیاد در آینده ما ناگزیر باید این جنگل‌ها را به‌عنوان ذخیره‌گاه حفظ کنیم که این می‌طلبد بیش از پیش به این عرصه‌ها توجه کنیم.

وی با تأکید براینکه برجسته کردن اهمیت رویشگاه‌های شمال به معنای نفی اهمیت سایر رویشگاه‌های جنگلی نیست، خاطر‌نشان کرد: با توجه به اینکه در هیچ‌یک از اسناد، قوانین و برنامه‌های آتی پنج‌ساله و سند چشم‌انداز بیست‌ساله، اشاره‌ای به کوچک کردن بخش جنگل نشده بلکه برعکس با توجه به سرانه پایین جنگل در کشور، به‌صورت شفاف بر تقویت این بخش تأکید و از آن به‌عنوان شاخص مهمی در توسعه‌یافتگی کشور یادشده است انتظار می‌رود هر گونه تغییری در تشکیلات سازمان جنگل‌ها و مراتع کشور موجب قدرتمند‌تر شدن آن شود و این سازمان را در پیشبرد اهداف و وظایف حیاتی و حاکمیتی مورد نظر و حفظ این جنگل‌ها تقویت کند نه آنکه باعث تضعیف موقعیت فعلی آن شود.

این عضو هیأت علمی افزود: در حال حاضر رتق و فتق امور جنگل‌های شمال کشور را 3دفتر ستادی به همراه قائم مقام دفترحفاظت و حمایت منابع طبیعی شمال کشور پشتیبانی و نظارت می‌کنند. با وجود این، جنگل‌ها با مشکلات عدیده‌ای مواجه هستند، چه رسد به اینکه بخواهند معاونت جنگل‌های شمال را منحل کنند و سهم جنگل‌های شمال را از 3دفتر به یک دفتر تنزل دهند. خوب است کسانی که چنین طرح‌هایی را می‌دهند و از آن حمایت می‌کنند به این پرسش پاسخ دهند که وقتی با بودن معاونت جنگل‌های شمال ما این همه مشکل در این رویشگاه داریم چگونه می‌خواهیم با منحل کردن این معاونت و تنزل آن به یک دفتر این حجم عظیم وظایف محوله را مدیریت و رهبری کنیم؟

کیادلیری با اشاره به متفاوت بودن شرایط جنگل‌های کشور خاطر‌نشان کرد:‌جنگل‌های شمال کشور به‌دلیل اهمیت خاصی که دارند از جمله به‌دلیل قدمت، وجود گونه‌های نادر و ذخایر جنگلی متعدد، تجاری بودن، ارزش زیست‌محیطی خاص و ارزش تفرجی بالا، با دیگر جنگل‌های کشور تفاوت عمده‌ای دارند، به همین دلیل کوچک کردن تشکیلات فعلی و تبدیل دفاتر موجود از 3دفتر به یک دفتر، ضربات شکننده‌ای را به این جنگل‌ها وارد می‌کند که پیامد‌های منفی آن به‌زودی آشکار می‌شود.

رئیس انجمن علمی جنگلبانی ایران در پایان ضمن ابراز تأسف از تضعیف جایگاه تشکیلات سازمانی جنگل‌های شمال گفت:برای نجات جنگل‌های کشور خصوصا جنگل‌های شمال کشور و برون‌رفت از وضعیت نابسامان موجود لازم است دفاتری متناسب با زیرمجموعه معاونت جنگل تعریف و تشکیل شود تا ضمن تقویت بنیه تشکیلاتی جنگل‌های شمال از تجارب موجود به‌صورت بهینه برای مدیریت رویشگاه‌های جنگلی کشور استفاده شود. در عین حال، انتظار می‌رود به جای مدیران تعیین‌کننده، مدیرانی دلسوز و آگاه که تضمین‌کننده نظرات کارشناسان باشند در رأس هرم سازمان جنگل‌ها قرار بگیرند تا منابع طبیعی کشور بیش از این به بیراهه نرود و منابع پایه به مخاطره نیفتد.

http://hamshahrionline.ir/details/158193

آفت دامن 600 هکتار از جنگل های هیرکانی را گرفت

از این مناطق به‌عنوان 3 کانون اصلی مبتلا به آفات نام برده می‌شود و این در حالی است که دشت ناز یکی از زیستگاه‌های اصلی گوزن زرد ایرانی و محل پرورش و تکثیر این حیوان است. دکتر هادی کیادلیری که چندی پیش در گفت‌وگو با همشهری نسبت به هجوم آفات به رویشگاه‌های شمال کشور هشدار داده بود، ضمن تأیید ابتلای 600هکتار از اراضی جنگلی ساری به آفات گفت: «ابریشم باف ناجور» و «کرم‌های وجبی» از جمله آفات شایع شده در رویشگاه‌های ساری هستند که اغلب گیاهان و به‌ویژه برگ درختان را می‌خورند.

آنچه مهم است اینکه این آفات از نوع آفات درجه اول هستند؛ یعنی تنها به درختان تحت استرس و مستعد بیماری حمله نمی‌کنند بلکه به همه درختان حمله می‌کنند و در‌واقع زمینه ابتلای درختان به سایر آفات را فراهم می‌سازند.

رئیس انجمن علمی جنگلبانی ایران با اشاره به پیشینه شیوع آفات در عرصه‌های جنگلی افزود: حدود 20‌سال پیش هجوم آفات به رویشگاه‌های زاگرسی را شاهد بودیم که درختان را مستعد شیوع سایر بیماری‌ها از جمله چوبخوارها کرد و در نتیجه خسارات فراوانی به این رویشگاه‌ها وارد شد.

هشدار نسبت به دگرگونی جنگل‌های هیرکانی

کیادلیری که پیش از این هم گفته بود جنگل‌های هیرکانی در حال تبدیل شدن به نوع زاگرسی است، تصریح کرد: شیوع آفاتی که 20‌سال پیش در زاگرس اتفاق افتاد و اکنون دامنگیر جنگل‌های هیرکانی شده تأیید این ادعاست که جنگل‌های هیرکانی در حال دگرگونی و تبدیل‌شدن به جنگل‌های زاگرسی هستند و این نگران‌کننده است.

آنطور که این عضو هیات علمی می‌گوید هر درختی تحمل حداکثر 2بار بی‌برگ شدن را دارد و پس از آن به کلی خشک و نابود می‌شود، این درحالی است که فعالیت آفات در هر دوره 2 الی 3‌سال طول می‌کشد و سپس این آفات مخفی می‌شوند و بعد از 10‌سال دوباره طغیان می‌کنند؛ بر این اساس، حیات درخت وابسته به طول زمان ابتلا و خسارتی است که آفات به درخت وارد می‌کنند، به همین دلیل باید با مدیریت از شدت و مدت آفات کاسته شود تا درختان از بین نروند.

وی تغییر آب و هوا، مثل خشکی، گرما و نور را یکی از عوامل مؤثر در ایجاد طغیان آفات عنوان کرد و گفت: خشکی، گرما و نور که بیشتر در پارک‌های جنگلی، حاشیه جاده‌ها، اطراف روستاها و دامسراها در جنگل اتفاق می‌افتد زمینه را برای ظهور آفات فراهم می‌سازد. غذای در دسترس حشرات و نبود دشمنان طبیعی آفات (حشرات دفع‌کننده آفات) از دیگر عواملی هستند که باعث شیوع آفات در عرصه‌های جنگلی می‌شوند اما مهم‌ترین عامل بروز آفات، عدم‌تعادل اکوسیستم است که باعث برهم زدن شرایط اکولوژیکی منطقه می‌شود.

کیادلیری درباره خسارات ناشی از شیوع آفات در جنگل‌های شمال گفت: این آفات گروه‌بندی درختان را برهم می‌زنند و سبب اختلال در نظام اقتصادی بازار چوب می‌شوند زیرا با هجوم آفات ما ناگزیر به قطع چوب‌هایی هستیم که ارزش اقتصادی چندانی ندارند؛ در واقع این آفات تأثیر منفی براستمرار و تداوم درختان جنگل می‌گذارند و توانایی بذردهی را از درختان سلب می‌کنند و از سوی دیگر، باعث ضعیف شدن درختان و مرگ زودرس آنها می‌شوند؛ در نتیجه درختان مبتلا به این آفات نسبت به استرس‌های دیگر مثل خشکی بسیار آسیب‌پذیر می‌شوند.

کاهش رویش، افزایش فرسایش خاک، کاهش ذخایر آب، افزایش هرزآب‌های سطحی و به‌ویژه کاهش طبیعت‌گردان از دیگر تبعات نامطلوب هجوم آفات به عرصه‌های جنگلی است. این موارد باعث خسارات سنگین و جبران‌ناپذیری می‌شود که از نظر اقتصادی هم قابل محاسبه است.

خسارت 20‌میلیارد تومانی

کیادلیری با تأکید براینکه خسارات ناشی از هجوم آفات به جنگل‌های شمال از نظر اقتصادی بالغ بر میلیاردها تومان است گفت: تک‌تک خسارت‌های ناشی از آفات قابل محاسبه است و می‌توان آن را برآورد کرد، به همین دلیل ضروری است که برای دفع این آفات هزینه کنیم. لازمه این امر داشتن 2برنامه کوتاه‌مدت و بلندمدت است. عوامل بلندمدت عواملی هستند که مناطق را برای طغیان آفات مستعد می‌سازند که نیاز به استراتژی بلندمدت دارند.

اما در بخش کوتاه‌مدت ضروری است صدمات و خسارات ناشی از آفات و تبعات ناگوار آن را کاهش دهیم. آفاتی که دامن جنگل‌های شمال را گرفته از نوع اول هستند، بنابراین هنوز فرصت مدیریت این عرصه‌ها وجود دارد تا آنچه بر سرجنگل‌های غرب آمد بر سر جنگل‌های شمال نیاید. مهم‌ترین راهکار برای جلوگیری از این آفات، پایش دائمی جنگل است تا از این طریق کنترل تلفیقی آفات فراهم شود.به گفته کیادلیری، خسارت ناشی از طغیان آفات در600 هکتار از رویشگاه‌های ساری طی یک‌سال، بدون احتساب خدمات جنگل(نظیر اکسیژن، کربن و گردشگری) 20‌میلیارد تومان برآورد می‌شود.